در تاریخ معماری جهان، گنبدها همیشه نمادی از شکوه، ایستایی هوشمندانه و درک فضایی والای بشر بودهاند. در میان این سازههای شاخص، دو گنبد درخشش ویژهای دارند: گنبد سلطانیه در ایران (سده ۸ هجری) و گنبد کلیسای جامع فلورانس در ایتالیا (سده ۱۵ میلادی). با وجود تفاوتهای فرهنگی و زمانی، هر دو گنبد نمایندهی اوج توانمندی معمارانه در سرزمینهای خود هستند. اکنون این دو شاهکار را از منظر معماری، در ابعاد ساختاری، هندسی و زیباشناختی بررسی میکنیم.
گنبد سلطانیه آرامگاه سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) و متعلق به دوره ایلخانی (قرن چهاردهم میلادی)، نخستین گنبد دوپوسته بزرگ جهان به شمار میرود. این نوآوری، پاسخی هوشمندانه به چالشهای سازهای گنبدهای عظیم بود در شهر زنجان ساختهشده است. گنبد اصلی با قطر داخلی حدود ۲۵٫۵ متر و ارتفاعی بالغ بر ۴۸ متر، بر روی پلان هشتضلعی منظم قرار گرفته است. معماران سلطانیه از سیستم طاقهای باربر، پشتیبانهای عمودی قطور، قوسهای جناغی و پشتبندهای آجری استفاده کردهاند تا بار سنگین گنبد را به زمین منتقل کنند. پوسته داخلی گنبد باربر است و پوسته بیرونی بیشتر جنبه حفاظتی و تزئینی دارد.